zadzwoń
tel.+48 84 663 42 98

ul. Żwirki i Wigury 2
22-600 Tomaszów Lubelski




Uprzedzenia i stereotypy – czym są, jak powstają, jak sobie z nimi radzić?

„Uprzedzenia to najgorsza z chorób na jakie cierpi społeczeństwo” (A. Einstein)

 

            Uprzedzenie najczęściej definiowane jest jako wroga bądź negatywna postawa w stosunku do wyróżniającej się grupy ludzi, która opiera się tylko i wyłącznie na tym, że osoby te przynależą do tej grupy. Uprzedzenie polega na tym, że zanim zetkniemy się z danym obiektem (np. osobą, przedmiotem), posiadamy już jakiś stosunek emocjonalny do tego obiektu. Ogólnie przyjmuje się, że uprzedzenie oznacza negatywną postawę wobec innych.

            Uprzedzenia są zjawiskiem szeroko rozpowszechnionym na świecie, obecne są w każdym społeczeństwie, jednak są one zjawiskiem niebezpiecznym, bowiem zwykła niechęć do danej grupy może prowadzić do jej znienawidzenia.

            Skąd w ogóle biorą się uprzedzenia? Jednym ze źródeł jest przejmowanie ich od innych, bo obok naśladowania pozytywnych wzorców mamy (szczególnie dotyczy to dzieci) skłonności do przejmowania także i tych negatywnych, w tym uprzedzeń. Postawy rodziców są dla dziecka głównymi wskazówkami do interpretacji otoczenia. Wpływ na powstawanie uprzedzeń ma także historia narodowa, jak również przekaz medialny. Większość społeczeństwa kształtuje bowiem swoje poglądy na temat innych narodowości i kultur właśnie na podstawie przekazów telewizyjnych, radiowych lub prasowych. Ludzie zakładają, że to, co widzą na „szklanym ekranie” jest odzwierciedleniem otaczającej nas rzeczywistości. A pamiętać należy, że dziennikarze i producenci decydują od tym, co i w jaki sposób nam przedstawić.

            Stereotyp z kolei jest generalizacją, która odnosi się do grupy ludzi, gdzie identyczne cechy są przypisane wszystkim jej członkom, bez względu na rzeczywiste różnice między nimi. Jest to przyjęte z góry, często tendencyjne wyobrażenie o tym, jak ludzie danej narodowości, rasy a nawet zawodu wyglądają lub się zachowują. Oparte są na niepełnej wiedzy oraz fałszywych przekonaniach o świecie. W przypadku stereotypów korzystamy z gotowych wzorów, które nosimy w głowach, przyswajamy poglądy bez zastanowienia i nie konfrontujemy ich z rzeczywistością. Stereotypy mogą być przyjmowane przez osobę tak w wyniku własnych obserwacji, jak i przejmowania poglądów innych. Są one także utrwalane przez tradycję, trudno jest je zmienić czy odrzucić.

            Uprzedzenia i stereotypy są szkodliwe społecznie, obraźliwe i uniemożliwiają dostrzeżenie różnic międzyludzkich oraz prawdziwej wartości dyskryminowanej grupy ludzi. Każdy z nas może stać się ich ofiarą – ze względu na pochodzenie, wiek, tuszę, kolor włosów czy wykonywany zawód. W takim razie, jak z nimi walczyć? Przede wszystkim poprzez wzajemny kontakt, ponieważ przyjacielskie, nieformalne relacje z członkami innej grupy mogą pomóc nam dostrzec, że nasze dotychczasowe przekonania o jej członkach, były błędne. Gdy znamy kogoś dłużej, to bardziej zwracamy uwagę na jego cechy indywidualne. Kształtowanie wzajemnych relacji pozwoli nam zredukować tkwiące w nas stereotypowe poglądy na temat innych, uprzedzenia, a także dyskryminujące i krzywdzące ich zachowania. 

Dominika Zając

Ośrodek Interwencji Kryzysowej

Źródło: Tygodnik Tomaszowski, nr 13 (255) 27 marca – 2 kwietnia 2012 r.